آنمی (کم خونی) همولیتیک (Hemolytic anemia)، که به عنوان آنمی همولیتیک خود ایمنی هم شناخته می شود، به واکنش خاص و مشخص آنتی بادی ها علیه گلبول های قرمز خون اشاره دارد. اعضای بدن، مواد خارجی را غریبه می شناسند، در نتیجه گلبول های قرمز به طور ناگهانی و یا تدریجی توسط آنتی بادی ها تخریب می شوند. عامل مسبب قطعی در این اختلال ناشناخته است ولی به نظر می رسد که با مصرف برخی داروهای خاص از جمله پنی سیلین ارتباط داشته باشد. از طرفی تصور می شود که برخی بیماری های مشخص (از جمله لوپوس اریتماتوس سیستمیک -systemic lupus erythematosus- SLE) هم شامل کمی خونی همولیتیک می باشند.

موارد خاصی از کم خونی های همولیتیک خود ایمنی وجود دارد که در آن ها آسیب های وارده در اثر آنتی بادی ها معنی دار و مشخص نمی باشد و عملکرد آن ها پس از مدتی متوقف می شود. ولی می تواند شدید هم باشد و به سمت مرحله ی مزمن هم پیشروی کند.

دو نوع متفاوت از کم خونی همولیتیک خود ایمنی وجود دارد: آنمی همولیتیک با آنتی بادی گرم و آنمی همولیتیک با آنتی بادی سرد. در بین این دو نوع، دما متفاوت است. این بدین معنی است که در مورد اول، آنتی بادی ها غالبا در دمای بدن و یا بالاتر کار می کنند و در مورد دوم گلبول های قرمز در دمای زیر 37 درجه سانتی گراد تخریب می شوند.
مشخص کردن علائم کم خونی همولیتیک ممکن است خیلی دشوار باشد، و یا می تواند به بیماری های دیگری شبیه باشد. خستگی، رنگ پریدگی، افزایش تعداد ضربان قلب و یا زردی ممکن است زمانی رخ دهد که گلبول های قرمز خون به سرعت تخریب می شوند. پس از چند ماه، طحال شروع می کند به تورم پیدا کردن و باعث پر شدن شکم می شود. ولی، کم خونی همولیتیک به طور واضح توسط آزمایش خون تشخیص داده می شود. آزمون کومبس مستقیم و غیر مستقیم ، تعداد آنتی بادی ها را در مقایسه با تعداد گلبول های قرمز خون نشان می دهد. در موارد کم خونی همولیتیک خودایمنی، بررسی و تحلیل آزمایشگاهی ممکن است سطح بیلی روبین و هاپتوگلوبولین سرمی را نشان دهد، همچنین می تواند هموگلوبین را در ادرار و همین طور تعداد رتیکولوسیت ها را اندازه گیری کند.

پس از انجام آزمایشات کامل، پزشک می تواند اطلاعات دقیقی را بدست بیاورد و تشخیص دهد که آیا آنمی همولیتیک وجود دارد یا که خیر.
 اگر فعالیت آنتی بادی ها خفیف است و یا در حال کاهش است، در این شرایط لزومی به انجام درمان وجود ندارد. ولی اگر مواردی از کم خونی همولیتیک خود ایمنی به درمان واقعی نیاز داشته باشد، پزشک داروی پردنیزون را در ابتدا تجویز خواهد کرد (که نوعی داروی کورتیکواستروئیدی است). اگر بدن به داروی پردنیزون واکنشی ندهد و یا اگر عوارض جانبی ناخواسته ای رخ دهد، از راه جراحی طحال برداشته می شود. اگر جراحی امکان پذیر نباشد و یا اگر گلبول های قرمز خون هنوز مورد تهاجم آنتی بادی ها هستند، پزشک از داروهای سرکوب کننده ی ایمنی (ایمونوساپرسور) استفاده خواهد کرد.

موارد شدید کم خونی همولیتیک خود ایمنی نیازمند پلاسمافرز هستند. در این روش پلاسمای خون جایگزین می شود. در موارد کم خونی همولیتیک، فعالیت آنتی بادی ها باعث کاهش تعداد گلبول های قرمز می شود. پلاسما فرز به معنای برداشت آنتی بادی ها می باشد. برخی بیماران ممکن است به ترانسفیوژن خون (انتقال خون) نیاز داشته باشند، ولی این حالت تنها باعث بهبود گذرا و موقتی می شود.

کم خونی همولیتیکی که از فردی در خانواده به ارث می رسد، قابل پیشگیری نمی باشد ولی تکنولوژی های آینده می تواند راه حلی را برای ژن درمانی ارائه دهد و راه دیگر برای درمان این وضعیت پیوند مغز استخوان است. نمونه های متفاوتی از کم خونی همولیتیک خود ایمنی وجود دارد که در آن ها فعالیت آنتی بادی ها در حدی خفیف است به طوری که هیچ علائم قابل ذکری وجود ندارد و هیچ درمانی هم وجود ندارد.
 

ادامه این موضوع

آنمی

آنمی یا کم خونی یکی از رایج ترین بیماری های خون است که با کاهش مقدار هموگلوبین یا تعداد اریتروسایت ها مشخص می گردد. در برخی از موارد معلوم می شود که فرد هم کمبود هموگلوبین دارد و هم با کاهش تعداد اریتروسایت ها روبه روست.

آزمایش های تشخیصی آنمی و پیشگیری

پیشگیری از بروز آنمی کار ساده ایست و باید از دستورات پزشک پیروی کرد، آنمی به ندرت به شکل شدید و خطرناک بروز می کند. نوزادانی که از شیر مادر تغذیه می کنند آهن کافی دریافت نمی کنند. مصرف شیر گاو علاوه بر شیر مادر می تواند از بروز آنمی فقر آهن در نوزادان پیشگیری کند. لازم به ذکر است که مصرف شیر گاو به عنوان مکمل برای نوزادان باید از سن 1 سالگی به بعد در نظر گرفته شود.

آنمی آپلاستیک

موثرترین درمان برای آنمی آپلاستیک، پیوند مغز استخوان است. اما امکان پس زدن و نپذیرفتن پیوند وجود دارد. به منظور جلوگیری از بروز عفونت، آنتی بیوتیک تجویز می شود. اگر بیماری بر اثر قرار گرفتن در معرض اشعه یا مواد شیمیایی ایجاد شده باشد، قرار نگرفتن در معرض این عوامل وضعیت بیمار را بهتر می کند.

آنمی پرنیشیوز

آنمی پرنیشیوز و یا آنمی بدخیم در اثر کمبود ویتامین B12 در بدن رخ می دهد. برای جذب این ویتامین می بایست گلیکوپروتئینی به نام فاکتور داخلی از سلول های جداره ی معده تولید شود تا بتواند این ویتامین را حمل کند. در این نوع کم خونی، اختلال در تولید حامل ویتامین، وجود دارد.

آنمی داسی شکل

یکی از انواع کم خونی که با شکل غیر عادی گلبول های قرمز تظاهر می کند، کم خونی داسی شکل می باشد. گلبول های قرمز دیگر مقعر الطرفین نبوده و به شکل داس هستند، پس ممکن است در رگ های ریز گیر کنند و اختلال اکسیژن رسانی به بافت ها ایجاد شود.

آنمی فقر آهن

کم خونی فقر آهن شایع ترین نوع کم خونی می باشد. می دانیم که هموگلوبین دو جزء دارد، یکی پروتئینی به نام گلوبین و دیگری ماده ی معدنی به نام آهن. اگر آهن به هر دلیلی به اندازه کافی در دسترس بدن قرار نگیرد، کم خونی فقر آهن ظاهر می شود.

آنمی مزمن

آنمی مزمن را نمی توان یک بیماری بر شمرد. در بیشتر موقعیت ها تشخیص آنمی مزمن حاکی از ابتلا به بیماری دیگر است. در این مورد اختلال در تعداد سلول های قرمز خون ایجاد می شود، یعنی تعداد آن ها کاهش می یابد.

انواع آنمی

بیش از یک نوع آنمی وجود دارد. طبقه بندی آنمی بر اساس معیار های متعددی انجام می شود. لازمست که برخی از متغیر ها برای شناسایی نوع آنمی در فرد مبتلا بررسی شود. در بررسی تشخیصی تعیین تعداد رتیکولوسایت ها ی خون بیمار نقش مهمی دارد.

تشخیص آنمی

مهم ترین آزمایشی که جهت تشخیص آنمی باید انجام شود آزمایش خون است. ابتدا شمارش سلول های خون بررسی می شود. اگر تعداد سلول های قرمز خون کم باشد یعنی ابتلا به عارضه ی دیگری سبب بروز آنمی شده است. در این مرحله از تشخیص، مقدار هموگلوبین (پروتئین حاوی آهن) باید اندازه گیری شود.

درمان آنمی

اگر بیماری آنمی بر اثر فقر آهن به وجود آمده است، روش درمانی آنمی باید شامل مصرف آهن خوراکی باشد. به بیماران توصیه می شود که مکمل های حاوی آهن را مصرف کنند. ویتامین ث هم در جذب آهن نقش مهمی دارد. درنتیجه باید رژیم درمانی بیمار مکمل های حاوی ویتامین ث را هم در بر داشته باشد. این روش درمانی در مورد آنمی فقر آهن موثر و موفقیت آمیز خواهد بود.

علائم و نشانه های آنمی

یکی از نشانه های آنمی، از حال رفتن و بیحالی است. خستگی هم براثر کمبود انرژی عارض می شود. کمبود انرژی براثر کمبود برخی از پروتئین ها ی مورد نیاز در اکسیژن رسانی توسط آهن هم ایجاد می شود.

علل آنمی

شناسایی عوامل بروز آنمی بسیار با اهمیت است زیرا درمان بیماری بستگی زیادی به علت بروز آن دارد. همچنین شناسایی علت های بروز بیماری به پیشگیری از آن کمک می کند.

Top