بیماری لثه و یا التهاب لثه(ژینژیویت)، التهاب بافت های اطراف و نگهدارنده دندان بوده و اغلب نتیجه عدم رعایت بهداشت دهان و دندان است. التهاب لثه یک بیماری بسیار شایع با شدت متفاوت است. این بیماری توسط لثه های قرمز، متورم که به راحتی در زمان مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن دچار خونریزی می شوند مشخص می شود. التهاب لثه با پریودنتیت متفاوت است، اگر چه گاهی اوقات یک فرد ممکن است تحت تاثیر هر دو عارضه قرار بگیرد.

چه تفاوتی بین التهاب لثه و بیماری پریودنتیت وجود دارد؟

ژنژیویت التهاب لثه اطراف دندان است، ولی بیماری پریودنتیت هنگامی رخ میدهد که استخوان زیر لثه ملتهب یا آلوده بشود.
التهاب لثه با باقی ماندن بقایای مواد غذایی مخلوط با بزاق و باکتری های تشکیل دهنده پلاک و چسبیدن آن روی سطوح دندانها شروع می شود. اگر پلاک دندانی و جرم با مسواک زدن و نخ دندان کشیدن زدوده نشود، می تواند سخت شده و و جرم دندان را تشکیل دهد. جرم دندان بسیار سخت است و تنها می تواند با یک وسیله مخصوص برداشته شود.

پلاک دندان وجرم با باکتری های مضر پر شده اند و اگر از روی دندان برداشته نشوند، شروع به تحریک لثه و  ایجاد التهاب و تورم لثه می کنند. التهاب لثه در صورت عدم درمان،  اغلب اوقات به استخوان گسترش و منجر به پریودنتیت می شود. هنگامی که استخوان های زیرین آلوده می شود، شروع به عقب رفتن از دندان کرده و به شکل گیری جیب(pocket) لثه منتهی می شود. تمیز نگه داشتن این جیبهای لثه و جمع آوری پلاک ها و باکتری ها ی درون آنها بسیار دشوار است و باعث از دست رفتن استخوان می شود. پیشرفت بیماری پریودنتیت باعث تحلیل بیشتر بافت استخوانی شده،  و دندان ها در نهایت ممکن است شل شده و بیفتند.

چه چیزی باعث بیماری لثه می شود؟

بیماری لثه عمدتا بدلیل بهداشت نامناسب دهان که اجازه می دهد تا باکتری های موجود در پلاک و جرم بر روی دندان ها باقی می ماند و آلودگی  لثه ها را باعث شوند، ایجاد می شود. اما عوامل دیگری نیز خطر ابتلا به التهاب لثه را افزایش می دهند. برخی از این عوامل عبارتند از:
  • سیگار کشیدن یا جویدن تنباکو مانع از توانایی لثه برای ترمیم می شود.
  • دندان های کج، دچارچرخش و یا متداخل مناطق بیشتر برای تجمع پلاک و جرم را ایجاد کرده و تمیز کردن این مناطق سخت تر است.
  • تغییرات هورمونی در دوران بلوغ، بارداری و یائسگی به طور معمول با افزایش التهاب لثه مرتبط هستند. افزایش هورمون باعث می شود که رگ های خونی در لثه ها بیشتر در معرض حمله باکتری و مواد شیمیایی قرار بگیرند.
  • استرس باعث اختلال در پاسخ ایمنی بدن به حمله باکتریایی می شود.
  • تنفس دهانی می تواند برای لثه مضر بوده و باعث سوزش و التهاب مزمن آن شود.
  • تغذیه نامناسب مانند رژیم غذایی سرشار از شکر و کربوهیدرات ها و مصرف اندک آب تشکیل پلاک را افزایش می دهد. همچنین، کمبود مواد مغذی مهم مانند ویتامین C باعث اختلال در ترمیم می شود.
  • دیابت باعث اختلال در گردش خون و کاهش توانایی لثه در التیام می شود.
  • داروها از قبیل داروهای ضد تشنج بیماری لثه را باعث می شوند.

علائم و نشانه های بیماری لثه چیست؟

 فرد مبتلا به التهاب لثه به طور معمول دارای لثه هایی قرمز و متورم بوده که براحتی دچار خونریزی می شوند. بوی دهان بد و یا طعم و مزه نامطبوع در دهان نیز ممکن است ایجاد شود. لکه های سفید یا پلاک نیز بر روی لثه ها وجود دارد. ممکن است عقب رفتن لثه از روی دندان باعث رخنمون شدن ریشه دندان گردد. جیب های لثه حول دندان ایجاد می شوند که بصورت یک دام برای ذرات غذا و باکتریها و جرم عمل می کنند. در صورت تبدیل شدن التهاب لثه به پریدودنتیت، ممکن است بافت لثه یا استخوان دور دندان از دست رفته و دندان لق شده و بیفتد. این تغییرات بطور آهسته یا سریع می تواند برای یک دندان یا همه دندان ها گسترش پیدا کند.

ممکن است که لثه دچار التهاب باشد ولی هیچگونه علائم و نشانه ای وجود نداشته باشد، بنابراین فرد باید به طور منظم به دندانپزشک مراجعه کند چرا که تشخیص و درمان زود هنگام در درمان و معکوس کردن روند بیماری امری حیاتی است.

بیماری لثه چگونه تشخیص داده می شود؟

روش ها و علائم زیر در تشخیص بیماری های لثه بسیار مفیدند:

آزمایش لثه- یک دندانپزشک یا متخصص بهداشت دهان یک پروب پریودنتال را برای اندازه گیری عمق جیب لثه ها در اطراف تمام دندان ها بکار می گیرد. به طور کلی یک بار در سال این آزمایش باید انجام شود. لثه سالم  دارای جیب هایی به اندازه 1 تا 3 میلی متر عمق است و عمق بیش از آن، نشانه بیماری است.

با استفاده از اشعه X- رادیوگرافی اشعه ایکس بایت وینگ(bitewing) سطح استخوان های زیرین را نشان می دهد و مشخص می کند که آیا استخوان بدلیل بیماری پریودنتیت دچار تحلیل شده است یا خیر.

بررسی دندان های حساس- دندان های حساس در اطراف خط لثه می تواند نشانه ای از لثه عقب رفته باشند.

چک کردن لثه- یک دندانپزشک یا متخصص بهداشت برای لثه قرمز، متورم و یا  دچارخونریزی دندان ها را معاینه می کند.

درمان بیماری لثه چیست؟

هدف درمان ژنژیویت تعیین و حذف عواملیست که فرد را مستعد بیماری لثه می سازد. اغلب این عوامل را می توان با در پبش گرفتن عادات سالم و پایدار بهداشت دهان و دندان و پاکسازی تخصصی دندان ها حذف نمود. اگر مسائلی مثل سیگار کشیدن یا دیابت در این بین دخیل باشند، باید کنار گذاشته شده یا کنترل شوند تا در درمان موفقیت حاصل شود. بعد از زدودن پلاک و جرم دندان بوسیله متخصص، بیمار می تواند با مسواک زدن یا نخ دندان کشیدن بعد از هر وعده غذایی و دهانشویه روزانه، روند بیماری را معکوس کند. درمانهای سنتی یا خاصی نیز هستند که فرد می تواند برای جلوگیری از بیماری لثه آنها را بکار بگیرد.

در مواردی که التهاب لثه به بیماری پریودنتال منجر شده و جیب های لثه آنقدر عمیق است که در تمیز کردن مشکل وجود دارد، بیمار ممکن است به درمان جرم گیری عمیق نیاز داشته باشد تا دندانهای احاطه شده توسط حفرات عمیق نیز پاکسازی شوند. برای دسترسی به تمام سطوح دندان و تمیز کردن آنها ممکن است عمل جراحی نیاز گردد. این عمل جراحی فلپ نامیده می شود و می توان آنرا در کنار عمل جراحی کاهش حفرات به منظور آسانسازی پاکسازی و تمیزکاری بهتر مناطق مورد نظر در دهان انجام داد. این روش شامل بیحس کردن لثه ها و سپس بلند کردن آنها برای تمیز کردن دندان و گاهی شکل دهی دوباره استخوان می شود. لثه ها سپس در اطراف دندان و سر جای خود قرار میگیرند و حفراتی که قبل از عمل وجود داشتند از بین می روند.

پیوند زدن بافت نرم به پوشش سطح ریشه که بدلیل عقب رفتن لثه رخنمون شده بوده است نیز انجام می شود. این عمل به از بین بردن دندان های حساس و محافظت سطوح ریشه که نرم تر بوده و تمیز کردنشان مشکل تر است کمک می کند.

درمان با آنتی بیوتیک را می توان به روش های مختلف برای کمک به درمان التهاب لثه و بیماری های پریودنتال بکار گرفت. کلرهگزیدین دهانشویه آنتی بیوتیکی است که می تواند برای کمک به کاهش باکتری های عامل بیماری لثه توسط دندانپزشک تجویز شود. آنتی بیوتیک می تواند به شکل قرص در جیبهای عمیق لثه قرار داده شود تا باکتری های پناه گرفته در آن را نابود کند.

آیا داروهای خانگی یا درمان های طبیعی در بیماری های لثه موثر هستند؟

شواهدی دال بر اثرمند بودن موارد زیر به عنوان درمان برای بیماری لثه وجود دارد:
  • چای سبز دارای آنتی اکسیدان است که التهاب در بدن را کاهش می دهد.
  • پراکسید هیدروژن هنگامی که به عنوان دهانشویه و یا به عنوان یک ژل استفاده شود به از بین بردن باکتری ها کمک می کند، اما نمی تواند بلعیده شود.
  • شستشو با آب نمک گرم التهاب را کاهش می دهد و باکتری ها را می کشد، اما مصرف روزانه آن دندانها را خراب میکند.
  • از مسواک جوش شیرین و آب می توان برای کمک به خنثی کردن اسید که می تواند عامل بیماری لثه باشد استفاده کرد.
  • کشیدن روغن (شستشو با روغن) - شواهد اندکی برای اثبات اثر روغن کنجد در کاهش باکتری عامل بیماری لثه وجود دارد، اما این عمل پرطرفدار است.

آیا امکان دارد روند بیماری لثه معکوس شود؟

بیماری لثه به راحتی با یک جرم گیری مناسب دندان و پس از مسواک زدن مداوم و کامل و نخ دندان کشیدن منظم قابل برگشت است.

آیا بیماری لثه با سایر مشکلات سلامتی در ارتباط است؟

تلاشهای زیادی برای درک ارتباط بین بیماری لثه و سایر مشکلات سیستمیک مانند سکته مغزی و بیماری های قلبی انجام شده است. مقایسه باکتری عامل ایجاد پلاک دندانی با باکتری درگیر در بیماری های قلبی نشان دهنده ارتباط بین بیماری لثه و بیماری های قلبی است، اما محققان هنوز قادر به ایجاد یک رابطه علت و معلولی در اینباره نیستند. اثبات یا رد این نوع از روابط دشوار است ، پس بهتر است که فرض کنیم که کلا زندگی عاری از بیماری لثه به زندگی سالم تر کمک خواهد کرد.

چگونه می توان بیماری لثه را در کودکان کنترل کرد؟

مسواک زدن کودک باید از 12 ماهگی و با مقدار اندکی خمیر دندان در حد یک نخود شروع شود. به محض اینکه فاصله دندان ها شروع به کم شدن کند کشیدن نخ دندان نیز ضرورت پیدا می کند. در آغاز والدین باید برنامه مدونی برای مسواک زدن برای کودک تنظیم کنند تا کودک با آن خو بگیرد. با افزایش توانایی های کودک، مسواک زدن و نخ دندان کشیدن باید به خود کودک واگذار شود و والدین کماکان بر آن نظارت کنند. مراجعه منظم به دندانپزشک باید از 2 سالگی کودک شروع شود. پیروی از این نکات به طور موثری از مشکلات دهان و دندان در اغلب کودکان پیشگیری می کند.

معمول است که در دوران بلوغ بدلیل تغییرات هورمونی بدن التهاب لثه ها افزایش پیدا کند. نظارت بر نوجوانان برای عادات صحیح بهداشتی دهان و دندان و مراجعه منظم به دندانپزشک برای درمان مشکلات لثه ضروریست.

کنترل بیماری لثه در حین بارداری چگونه است؟

بسیاری از زنانی باردار گمان می کنند که باید برای حفظ سلامت خود و جنین از مراجعه به پزشک در حین بارداری خودداری کنند. ولی نباید رعایت بهداشت دهان و دندان در این دوران توسط مادران باردار کنار گذاشته شود. در خلال بارداری، زنان در معرض ابتلا به ژنژیویت حاملگی هستند. بدلیل افزایش هورمون های ناشی از بارداری، بافت لثه به باکتری ها و سایر میکروب ها حساس تر می شود. زنان باردار مشاهده می کنند که با وجود عدم تغییر رفتارهای بهداشتی دهان و دندان، بیش از گذشته لثه هایشان متورم شده و دچار خونریزی می شوند. ممکن است لازم باشد که تمیز نگه داشتن محیط دهان با دقتی بیش از گذشته انجام شود تا خطر مشکلات فوق الذکر کاهش یابد.

آیا بیماری لثه قابل پیشگیری است؟

بهتر است پیشگیری بیماری لثه از طریق کنترل پلاک انجام شود. این کار شامل مسواک زدن برای برداشتن پلاک از سطوح بیرونی دندان و نخ دندان کشیدن برای زدودن ذرات غذا و پلاک موجود در بین دندان ها می شود. با استفاده از دهان شویه بعد از مسواک زدن و نخ دندان می توان به کاهش باکتری های عامل التهاب لثه اقدام کرد.

علاوه براین اقدامات اولیه بهداشت دهان، کارهای دیگر که می توان برای از بین بردن عوامل منجر به افزایش بیماری های لثه انجام داد عبارتند از:

خواب / استرس- نقش سیستم ایمنی بدن در کنترل بیماری بسیار مهم است و خواب کافی و کاهش استرس به بدن در مقابله با بیماری لثه کمک می کند.

توقف سیگار کشیدن- سیگار کشیدن احتمال ابتلا به التهاب لثه و بیماری های لثه را بسیار بیشتر می کند، بنابراین اجتناب از توتون و تنباکو اولین کاریست که فرد می تواند برای رسیدن به لثه های سالم انجام دهد.

درمان ارتودنسی و یا سیم دندان- زدودن پلاک از دندان های مرتب بسیار راحت تر از دندان های رویهم قرار گرفته و شلوغ است، سیم دندان و اتودنسی می تواند کمک زیادی به داشتن لثه سالمتر بکند.

رژیم غذایی- محدود کردن قند پلاک زا و کربوهیدرات در رژیم غذایی به کنترل پلاک دندان کمک خواهد کرد. یک رژیم غذایی متعادل به حفظ  سلامت سیستم ایمنی بدن و مبارزه با عفونت ها کمک می کند.

آیا بیماری لثه مسری است؟

در حالی که بسیاری از عوامل التهاب لثه و بیماری های پریودنتال وابسته به فرد هستند، شواهد علمی محدودی از انتقال باکتری های عامل ژنژیویت و پریودنتیت از والدین به فرزندان و میان زوج ها وجود دارد.
 

ادامه این موضوع

انواع بیماری های پریودنتال

بیماری های پریودنتال به شرایطی گفته می شود که در آن لثه ها و سایر ساختار های نگه دارنده ی دندان ها مبتلا می شود. اگرچه باکتری عامل اصلی بروز بیماری های پریودنتال است. این باکتری ها در یک محیطی شبیه به فیلم (بیوفیلم) واقع در دندان ها و نزدیک به لثه زندگی می کنند که پلاک نام دارد.

بیماری های پریودنتال و سلامت بدن

یافته های پژوهش ها نشان داده است که بین بیماری های پریودنتال و بروز بیماری های سیستمیک بدن از جمله بیماری های قلبی، سکته مغزی، بیماری های تنفسی، سرطان رابطه وجود دارد. همچنین، بیماری های لثه می تواند عوارض ناشی از بیماری دیابت را تشدید کند. علت وجود این رابطه التهاب ناشی از عفونت لثه و مخاط دهان است.

بیماری های لثه در کودکان

بیماری های پریودنتال کودکان را هم مبتلا می سازد. ژنژویت مزمن، پریودنتیتیس مهاجم و پیشرفته از انواع بیماری های لثه است که کودکان را درگیری می کند. لازمست که کودک در سال های نخست پس از تولد حفظ بهداشت دهان و دندان را فرا بگیرد. مسواک زدن، استفاده از نخ دندان، شناسایی نشانه های بیماری در مراحل اولیه و مراجعه ی مرتب به دندانپزشک جهت انجام معاینات سالانه از بروز بیماری های پریودنتال پیشگیری می کند. همچنین لازمست که والدین با رعایت بهداشت دهان و دندان خود الگوی خوبی برای کودکان باشند.

بیماری های لثه و زنان

زنان در دوران مختلف زندگی خود با تغییرات قابل توجهی در بافت دهان و لثه ها روبه رو می شوند. در دوران بلوغ افزایش میزان جریان خون به لثه ها و تغییرات شدید هورمونی سبب حساس شدن لثه ها خواهد شد. در چند روز پیش از شروع قاعدگی هم برخی از زنان دچار ژنژویت می شوند که با شروع قاعدگی برطرف می شود. دوران بارداری هم باید مورد توجه قرار گیرد زیرا ابتلا به بیماری های لثه در این مرحله سلامت نوزاد را به خطر می اندازد. دوران یائسگی و پس از آن هم با تغییرات هورمونی روبه روست و بافت دهان ولثه ها را تحت تاثیر قرار می دهد که با خشکی دهان، تغییر حس چشایی و تغییر رنگ لثه ها ظاهر می شود.

بیماری های لثه و مردان

بیماری های لثه و پریودنتال نقش مهمی در زندگی و سلامت مردان ایفا می کند. یافته های پژوهش ها وجود رابطه بین بیماری های پریودنتال و بیماری های قلبی - عروقی، نا توانی جنسی، سرطان های پانکراس، خون و کلیه را نشان داده است. همچنین سطح خونی آنزیم پروستات (PSA ) هم در صورت بروز بیماری های لثه افزایش خواهد یافت.

پریودنتیتیس

پریودنتیتیس شامل التهاب و عفونت لثه ها است و در صورتی که بیماری ژنژویت درمان نشده و به حال خود بماند بروز می کند. در این عارضه لثه ها متورم، قرمز و در هنگام لمس کردن دردناک است. ممکنست با پیشرفت بیماری آبسه های دندانی یا حتی عفونت بافت استخوانی فک هم بروز کند. رعایت بهداشت دهان و دندان و مسواک زدن و استفاده ی مرتب از نخ دندان از بروز این عارضه پیشگیری می کند.

خطرهای ناشی از ابتلا به بیماری های لثه

ابتلا به بیماری های لثه بر سلامت کل بدن تاثیر می گذارد. بیماری های لثه خطر بروز بیماری های قلبی - عروقی را افزایش می دهد. همچنین در بروز دیابت و کنترل آن، سکته مغزی دخالت دارد. مراجعه ی مرتب به دندانپزشک، رعایت بهداشت دهان و دندان و مراقبت از لثه و بافت نگه دارنده دندان ها به حفظ سلامت کل بدن کمک می کند.

Top